Ảnh hồ sơ của Oanh Lê

I. MÔ TẢ:

– Hoa mẫu đơn tên khoa học: Paeonia lactiflora. Là chi duy nhất trong họ Mẫu đơn Trung Quốc (Paeoniaceae) xuất xứ từ Trung Quốc và Tây Tạng.

– Hoa Mẫu Đơn thân hóa gỗ thuộc cây dạng bụi rụng lá vào mùa đông có chiều cao từ 0,5 – 3m, thân cây già, màu nâu xám, phân nhánh mới màu nâu vàng, trồng cây khẳng khiu, có dáng thế. Hoa Mẫu Đơn thân thảo cây chỉ cao khoảng 30 – 150cm, hoa có xu hướng rủ với kích thước hoa nhỏ hơn, cánh mỏng, xếp nhiều tầng. Mẫu Đơn thân hóa mộc được ưa chuộng hơn cả bởi kích thước bông hoa lớn, có khi lên tới 30 cm khi hoa nở rộ.

hoa-mau-don-001Hoa mẫu đơn thân gỗ

– Mẫu Đơn thân thảo thường có quá trình ngủ đông và khi nắng ấm mùa xuân mới bắt đầu sinh trưởng trở lại. Mẫu Đơn thân mộc là cây thân gỗ lâu niên, mùa đông cây rụng lá nhưng vẫn phát triển.

hoa-mau-don-002Hoa mẫu đơn thân thảo

II. PHÂN LOẠI VÀ ĐẶC ĐIỂM SINH TRƯỞNG:

hoa-mau-don-003

1. Phân loại:

– Mẫu đơn có rất nhiều loài:

+ Căn cứ vào màu sắc mà chia ra trắng, vàng, hồng, đỏ, tím, xanh, đen, lam…

+ Dựa vào hình dạng mà chia ra đơn tràng, trùng nửa tràng, tràng kép

+ Dựa vào thời gian hoa nở mà chia ra hoa nở sớm, hoa nở muộn, hoa nở vừa.

2. Đặc điểm sinh trưởng:

– Mẫu đơn là loài cây ưa sáng, không sống được trong tình trạng bóng râm, tối tăm, sợ úng, chịu hạn chịu rét tốt. Thích hợp với đất màu mỡ, mềm, thoát nước, không thích hợp với đất mặn.

– Hoa Mẫu Đơn thích hợp với đất giàu chất dinh dưỡng, thoát nước tốt và tơi xốp, thoáng khí và tốt nhất là đất hơi đất chua (thường pH 6,5-7,0). Không nên trồng cây hoa Mẫu Đơn vào khu vực đất sét hoặc đất cát.

– Mẫu đơn rất mẫn cảm với nhiệt độ, cả nhiệt độ của đất. Hoa mẫu đơn thích hợp với địa thế cao ráo, tầng đất sâu dày, thoát nước tốt, rất sợ úng nước nhất là vào mùa hè, mưa to nước không thoát hết, làm nóng chết rễ, cho dù thời gian ngập úng ngắn, cũng đều có hại với hoa mẫu đơn.

III. CÔNG DỤNG:

Mhoa-mau-don-004Mẫu đơn bì (rễ của cây hoa mẫu đơn thân gỗ)

– Trong y học cổ truyền Việt Nam, mẫu đơn bì được dùng làm thuốc trấn kinh, giảm đau, chữa nóng âm ỉ kéo dài, sốt về chiều và đêm, không có mồ hôi, hoặc đơn sưng, huyết ứ phát sốt, nhức đầu, đau lưng, đau khớp, đau kinh, kinh nguyệt không đều và bệnh phụ khoa sau khi sinh. Ngày dùng 6-12g dưới dạng thuốc sắc.

– Trong y học cổ truyền Trung Quốc và nhiều nước phương Ðông, mẫu đơn bì được dùng làm thuốc hạ nhiệt, chống viêm, giảm đau, chống co thắt trong điều trị nhức đầu, chóng mặt, viêm rễ thần kinh, đau kinh, bế kinh, đau bụng, đau ngực, các bệnh có co giật, thoát mạch, để dự phòng và điều trị các bệnh huyết khối tắc mạch, chuột rút cơ bắp chân, bệnh gan, dị ứng, sa sút trí tuệ ở người cao tuổi và dùng làm thuốc chống đông máu.

– Nhân dân một số nước còn dùng mẫu đơn bì chữa viêm da, dị ứng, mụn nhọt, lở loét, trị bỏng và gây vô sinh. Không dùng cho phụ nữ mang thai vì có thể gây sẩy thai.

– Bài thuốc có mẫu đơn bì:

+ Chữa suy nhược thần kinh, nhức đầu, mất ngủ, di tinh: mẫu đơn bì 8g, Thục địa 16g; Sơn thù, Hoài sơn, mỗi vị 12g; Trạch tả, Phục linh, Phụ tử chế, mỗi vị 8g; Nhục quế 4g. Sắc uống ngày một thang.

+ Chữa hen phế quản khi hết cơn hen: mẫu đơn bì 8g, thục địa 16g, hoài sơn 12g; Sơn thù, phục linh, trạch tả, mỗi vị 8g. Sắc uống ngày một thang hoặc làm hoàn uống mỗi ngày 20g.

+ Chữa viêm khớp cấp: mẫu đơn bì 10g, huyền sâm 20g; Tiền hồ, Hoàng cầm, Tri mẫu, Kỷ tử, Sinh địa, Mạch môn, Thạch hộc, mỗi vị 12g; Thăng ma 8g; Ðậu khấu, Xạ can, mỗi vị 6g. Sắc uống ngày một thang.

+ Chữa tăng huyết áp: mẫu đơn bì 8g, Thục địa 16g, Hoài sơn 12g; Sơn thù, Trạch tả, Phục linh, Đương quy, Bạch thược mỗi vị 8g. Sắc uống ngày một thang.

+ Chữa đau nhức do máu kém lưu thông, gây thiếu máu: mẫu đơn bì 100g, Đương quy 1.000g; Hoài sơn, Ngọc trúc, Hà thủ ô đỏ, Đan sâm mỗi vị 200g; Bạch linh, Mạch môn, Trạch tả mỗi vị 100g; Thanh bì, Chỉ thực, Sơn thù nhục, mỗi vị 50g. Tán bột làm viên nặng 5g. Ngày uống 4-6g.

+ Chữa viêm loét dạ dày tá tràng: mẫu đơn bì 8g, Bạch thược 12g; Thanh bì, Chi tử, Bối mẫu, trạch tả, Hoàng liên, mỗi vị 8g; Trần bì 6g, Ngô thù du 4g. Sắc uống ngày một thang.

+ Chữa viêm gan siêu vi khuẩn cấp tính: mẫu đơn bì 16g, Nhân trần 40g, Sinh địa 24g, Chi tử 16g; Hoàng liên, Đan sâm, Huyền sâm, Thăng ma, Thạch hộc, mỗi vị 12g. Sắc uống ngày một thang.

+ Chữa xơ gan cổ trướng: mẫu đơn bì 8g, Rễ cỏ tranh 20g; Thục địa, Hoài sơn, Bạch truật, Địa cốt bì, mỗi vị 12g; Sơn thù, Trạch tả, Phục linh, Đương quy, mỗi vị 8g. Sắc uống ngày một thang.

+ Chữa suy nhược thần kinh: mẫu đơn bì 8g; Kỷ tử, Tục địa, Hoài sơn, Câu đằng, Sa sâm, Mạch môn, mỗi vị 12g; Cúc hoa, Sơn thù, Trạch tả, Phục linh, Táo nhân, Bá tử nhân, mỗi vị 8g. Sắc uống ngày một thang.

+ Chữa đái tháo đường: mẫu đơn bì 12g; Thục địa, Hoài sơn, mỗi vị 20g; Kỷ tử, Thạch hộc, mỗi vị 12g; Sơn thù, Thiên hoa phấn, sâm, mỗi vị 8g. Sắc uống ngày một thang.

+ Chữa viêm tắc động mạch: mẫu đơn bì 12g; Cam thảo, Đương quy, mỗi vị 20g; Kim ngân hoa, Xích thược, Qua lâu nhân, Ngưu tất, mỗi vị 16g; Huyền sâm, Đào nhân, Đan sâm, mỗi vị 12g; Binh lang, Chỉ xác, mỗi vị 8g. Sắc uống ngày một thang.

+ Chữa đau kinh: mẫu đơn bì, Đào nhân, Hồng hoa, Huyền hồ sách, Hương phụ, mỗi vị 8g; Mộc hương 6g, Cam thảo 4g. Sắc uống trong ngày.

+ Chữa rong huyết: mẫu đơn bì 12g, hoa cây cỏ nến (bồ hoàng), sao đen 20g; Ðịa du, A giao, Huyết dụ, Bạch thược, Sinh địa, mỗi vị 12g. Sắc uống ngày một thang.

+ Chữa đơn độc, sưng tấy, sưng vú, viêm tinh hoàn: mẫu đơn bì, Đơn đỏ, Huyết giác, Cam thảo dây, Đơn châu chấu, Chó đẻ răng cưa, Huyền sâm, Mạch môn, Ngưu tất, Mộc thông, Hoàng đằng, Chi tử, mỗi vị 12g. Sắc uống ngày một thang.

III. CÁCH TRỒNG VÀ CHĂM SÓC CÂY HOA MẪU ĐƠN:

1. Thời vụ trồng:

– Tùy từng nơi mà bắt đầu trồng từ tháng 8 đến tháng 12, nhưng tốt nhất là tháng 9, 10, thường là cuối thu, đầu đồng là được.

– Thời điểm này là tốt nhất để cây phát triển mà không lo nhiệt độ cao hoặc quá thấp ảnh hưởng tới sự sinh trưởng của cây.

2. Cách trồng cây hoa mẫu đơn:

Trồng bằng hạt:

+ Mẫu đơn có thể nhân giống bằng cách gieo hạt tuy nhiên cách này lâu và tốn công.

+ Nếu trồng bằng hạt, cần chọn những hạt mẩy, sáng màu để trồng. Nên trồng vào lập thu, vì nếu trồng quá muộn, hạt mẫu đơn gặp không khí lạnh sẽ khó nảy mầm ra rễ, tùy điều điện thời thiết mà có thể tới tháng 10.

+ Cuốc tơi đất nơi trồng khoảng 5cm, gieo cách nhau khoảng 1 gang tay. Đất trồng nên lót 1 lớp phân lót, có thể là bột xương, tro bếp. Nếu hạt nảy mầm thành công, xuân năm sau có thể lên thành cây con, 3 năm sau có thể ra hoa.

+ Khi đã lên cây, có thể bón thúc 1 phần phân, 6 phần nước, nửa tháng 1 lần, không nên bón nhiều nước quá, chỉ cần đất không quá khô là được.

– Trồng bằng gốc: 

+ Khi tách cây ta thường chọn cây sống 4-5 năm. Trước hết đào tất cả cây lên, bỏ vào nơi râm mát 1 ngày, dùng dao cắt các chồi, mỗi cây cắt 3-5 chồi.

+ Sau đó cắt rễ to, bôi sunphat đồng 1%, để nơi râm mát 1-2 ngày mới trồng.

+ Lúc trồng đào hố sâu 20-30cm, không nên vượt quá độ sâu của rễ cây củ. Khi trồng cần chú ý để rễ trải rộng, phân bố đều trong hố.

+ Sau khi trồng nén đất nhẹ, sau đó 1 tháng không tưới nước, càng không nên tưới phân. Muốn trồng cây mẫu đơn vào chậu ta cần chọn chậu sành có kích thước 30cm, sâu 60-70cm. Mùa trồng chậu là tháng 9-10.

3. Cách chăm sóc:

– Cây hoa mẫu đơn cần được bón phân.

– Đợt thứ nhất vào thời kỳ nảy chồi xuân; đợt thứ hai trước khi ra hoa 1 tháng, đợt thứ 3 sau khi ra hoa tưới trong vòng nửa tháng, lượng phân bón lúc này phải nhiều và tùy theo khả năng hoa tốt hay xấu.

– Ba đợt đầu cần bón phân N, P, K, đợt thứ tư vào mùa đông có thể bón phân hữu cơ để cải thiện kết cấu đất.

– Mùa xuân ấm áp cần xới đất làm cỏ, sau mỗi lần mưa phải xới đất, nhổ cỏ. Mẫu đơn không chịu nhiệt độ cao, mùa hè cần có biện pháp giảm nhiệt độ bằng cách làm mái che, nhưng không nên che hết ánh sáng, buổi tối dỡ ra. Như vậy mới đề phòng rụng lá.

– Nếu trồng bằng gốc, 1 năm sau có thể có hoa, trồng bằng hạt thì 3 năm mới có hoa. Cây hoa Mẫu Đơn chưa trưởng thành cần nhiều nước, thời điểm tưới nước tốt nhất cho hoa Mẫu Đơn là buổi sáng sớm ( 7 – 9h sáng) và tưới thêm một lần vào buổi chiều nếu đất khô. Sau khi cây trưởng thành (lớn hơn 1 năm tuổi) cây hoa Mẫu Đơn cần lượng nước ít hơn ( 1 – 2 ngày mới phải tưới 1 lần).

Oanh Lê
(nguồn internet)