Ảnh hồ sơ của Chanh Trần

* Giới thiệu chung:

– Cây rau bợ là một loài cây mọc hoang rất nhiều ở nước ta, tập trung nhiều ở ao, mương, hồ,… Có tác dụng làm thực phẩm và làm thuốc.

cay-canh-quan-duoc-lieu-cay-rau-bo-1

– Tên thường gọi: cây rau bợ, cỏ bợ, tứ diệp thảo, cỏ tần, dạ hợp thảo,…

– Tên khoa học: Marsilea quadrifolia L.

– Họ thực vật: họ Rau bợ (Marsileaceae).

* Mô tả:

– Cây có thân rễ bò mảng, thân mang từng nhóm 2 lá một, cuống lá dài 5-15 cm, mỗi lá có 4 lá chét xếp thành hình chữ thập nên còn có tên là cỏ bốn lá, vào ban đêm lá rau bợ thường rủ xuống.

cay-canh-quan-duoc-lieu-cay-rau-bo-2

Lá cây rau bợ.

– Từ mỗi gốc nhóm lá có chùm rễ phụ, bào tử quả là cơ quan mang bào tử, mọc 2-3 cái một ở gốc các cuống lá; các bào tử quả này có lông dày, mùa sinh sản tháng 5-6, rau bợ sinh sản bằng bào tử hay sinh sản vô tính.

* Thành phần hóa học:

– Theo y học cổ truyền thì người ta đã biết trong rau bợ có nước 84,2%, protid 4,6%, glucid 1,6%, caroten 0,72%, vitamin C 76mg%. Rau bợ còn chứa cyclaudenol, toàn thân cây rau bợ được thu hái dùng làm thuốc, có thể dùng ở dạng cây tươi hay phơi khô.

* Công dụng trong cảnh quan:

cay-canh-quan-duoc-lieu-cay-rau-bo-3

Cây rau bợ trồng trong chậu nhỏ để trang trí.

– Cây rau bợ (cỏ 4 lá) là một loài cây mang ý nghĩa phong thủy tốt, đem lại may mắn, phúc lộc cho gia chủ. Cây có hình dáng lá rất độc đáo, có thể trồng trong các tiểu cảnh nước, trồng trong chậu nhỏ làm cảnh,…

* Công dụng trong y học:

– Theo y học cổ truyền, cây cỏ bợ có vị ngọt, hơi đắng, tính mát; có tác dụng thanh nhiệt, lợi tiểu, tiêu sưng, giải độc, nhuận gan, sáng mắt, trị mất ngủ. Ngoài ra, trong thành phần của cây còn có chứa các chất như protid, glucid, carotene, vitamin C, nước,… Trong dân gian sử dụng cây cỏ bợ để chữa các bệnh về đường tiểu như tiểu dắt, tiểu buốt, bệnh sỏi thận và sỏi bàng quang,… hiệu quả.

– Bộ phận dùng: cả cây, thường được dùng ở dạng cây tươi hoặc khô.

* Một số bài thuốc sử dụng cây rau bợ:

1. Chữa sỏi thận, sỏi bàng quang: Dùng cây rau bợ dạng tươi đem rửa thật sạch, giã nát rồi vắt lấy nước cốt dùng để uống vào mỗi buổi sáng. Mỗi ngày người bệnh cần uống 1 bát như vậy và uống liên tục trong một liệu trình khoảng 5 ngày sẽ có tác dụng rất tốt.
2. Chữa bí tiểu, tiểu dắt: Dùng rau bợ tươi 20-30g (hoặc cỏ khô 10-15g) sắc nước uống thay nước trong ngày. Cách này rất đơn giản nhưng mang lại hiệu quả nhanh chóng và an toàn.
3. Hỗ trợ chữa bệnh tiểu đường: Dùng rau bợ kết hợp với vị thuốc thiên hoa phấn, mỗi vị 10-15g, sắc nước uống thay nước trong ngày. Cách này có tác dụng làm giảm các triệu chứng bệnh tiểu đường và ngăn chặn tình trạng bệnh phát triển hiệu quả.
4. Trị chứng nóng trong người: Lấy 20g rau bợ tươi rửa sạch, giã nát, cho thêm nửa bát nước (bát ăn cơm) sôi để nguội rồi vắt lấy nước uống, bã dùng để đắp lên các mụn do nóng mà lở ngứa.
5. Trị chứng bí tiểu, tiểu nóng đau tức bàng quang: Lấy 500g rau bợ tươi phơi ở nơi thoáng mát cho khô tự nhiên. Ngày dùng 10 – 15g rau bợ khô sắc với 3 bát nước, còn gần 1 bát chia uống 3 lần, mỗi lần cách nhau 3 giờ. Sau 2 – 3 ngày nếu đã khỏi, số rau bợ khô còn lại cứ cách 2 ngày lại sắc một lần để uống đến khi hết.
6. Trị chứng sưng đau ở vú, núm vú: Lấy một nắm rau bợ tươi, rửa sạch, giã nát, cho thêm ít nước, vắt lấy nước, chia uống 2 lần trong ngày. Bã đắp lên chỗ sưng đau. Làm 2 – 3 ngày liền sẽ khỏi.
7. Trị chứng bạch đới, ngứa âm đạo, ra khí hư đặc nhầy như mủ chuối, đau bụng dưới, đau ngang thắt lưng: lấy 600g rau bợ (cả cuống) đem phơi chỗ thoáng, mát cho khô tự nhiên. Ngày lấy 18 – 20g sắc với 3 bát nước, còn 1 bát chia uống làm 3 lần trong ngày. Mỗi lần cách nhau 3 4 giờ. Khi uống hâm lên cho nóng. Đồng thời lấy 40g rau bợ khô, nấu kỹ với nước, để ấm ngâm, rửa cửa mình.
8. Trị chứng tắc tia sữa ở phụ nữ sau sinh: Lấy 15 – 20g rau bợ khô sắc với 2,5l nước còn 1 bát nước (bát ăn cơm) thuốc, chia làm 2 lần uống trong ngày. Mỗi lần cách nhau 4 giờ. Dùng vải bọc lấy bã khi còn nóng, chườm xuôi từ phía trên vú xuống.
9. Thanh nhiệt, lương huyết giải thử, bền vững thành mạch, chống xuất huyết. Thích dụng cho những người chảy máu cam, đại tiểu tiện ra máu, suy tĩnh mạch chi, rong kinh, phiền nhiệt, háo khát: Rau bợ  50-100g, lá sen non 30g, cỏ nhọ nồi 20g, tất cả sơ chế đem xào hoặc nấu canh ăn 5-10 ngày. Bài thuốc có tác dụng… Ngoài ra có thể vắt lấy nước cốt uống hằng ngày.
10. Nâng cao chính khí, an thần gây ngủ, thư giãn thần kinh, nhuận tràng. Thích dụng trong các trường hợp: suy nhược thần kinh, làm việc trí óc căng thẳng, đau đầu mất ngủ, táo bón, trĩ nội, trĩ ngoại: Rau bợ 30-50g, lá vông non 20g, tất cả đem nấu canh ăn 5-7 ngày, bài thuốc có tác dụng.
11. Bài thuốc có tác dụng thanh nhiệt, lương huyết, an thần, bồi bổ cơ thể, kích thích quá trình tổng hợp, phát triển, tái tạo tế bào xương. Tốt cho những người gãy xương, loãng xương, trẻ em còi xương, chậm phát triển chiều cao, thiếu canxi, mới ốm dậy, suy nhược cơ thể: Rau bợ 200-300g, rau rửa sạch thái nhỏ, cua đồng 200g, đem sơ chế giã lọc lấy nước cốt. Tất cả đem nấu canh ăn hằng ngày.
12. Rau bợ tuy là rau dại nhưng giá trị dinh dưỡng cao và là một dược liệu quý. Dân một số địa phương ở miền Bắc Việt Nam thu hái rau bợ quanh năm để làm rau sống, nấu canh ăn hằng ngày hoặc phơi khô dùng như trà thuốc có tác dụng giải nhiệt cơ thể, trị ngứa, rôm sảy mùa hè.
Chú ý: Rau bợ mọc sâu dưới bùn đất nên khi thu hái chỉ lấy phần thân và lá non, rửa sạch rồi ngâm với nước muối loãng cho bớt đi vị tanh của bùn. Hơn nữa do rau có tính hàn nên những người tỳ, vị hư nhược hay tỳ thận dương hư có các biểu hiện như lạnh bụng, đi ngoài phân lỏng, ăn uống tích trệ, ậm ạch khó tiêu, chân tay lạnh không nên dùng.

* Cách trồng và chăm sóc cây rau bợ:

– Hạt giống: Tùy vào sở thích, bạn dễ dàng tìm mua hạt giống cây rau bợ tại các cửa hàng chuyên nhập khẩu và kinh doanh hạt giống uy tín để đảm bảo chất lượng. Mỗi túi hạt giống có giá khoảng 30.000 – 40.000 đồng/ túi (30 hạt). Có nơi cung cấp trọn set gồm hạt giống, chậu, đất trồng.

– Đất trồng: Loại cỏ này thích hợp với đất tơi xốp, tuyệt đối không dùng đất sét hay đất thịt có độ dẻo để trồng.

– Nơi trồng: Nếu không có sân vườn, bạn có thể trồng cỏ trong chậu nhựa, sứ, thủy tinh,… đều được cả, lưu ý độ sâu của chậu tối thiểu là 3cm.

– Phân bón: Một chút phân bón NPK sẽ cung cấp chất dinh dưỡng cho cỏ phát triển tốt hơn.

– Đầu tiên, bạn làm tơi phần đất trồng cùng với một chút phân lân. Bạn cũng có thể trộn thêm một chút cát cho đất thêm tơi xốp nhưng lưu ý không cho quá nhiều cát và cũng không được dùng toàn cát để gieo trồng. Trên thị trường cũng có sẵn các loại đất sinh học rất tiện dụng.

– Cho khoảng 2/3 số đất đã chuẩn bị vào chậu rồi gieo hạt giống  cây rau bợ lên. Tiếp đến rắc nốt 1/3 số đất còn lại đều trên bề mặt thành một lớp mỏng.

– Dùng bình xịt phun sương nhẹ nhàng tưới đều tay lên bề mặt để đất có hơi ẩm, giao đoạn này không tưới đạm vì cỏ sẽ dễ chết yểu. Xong công đoạn này là lúc chờ đợi cho hạt nảy mầm.

– Tại thời điểm gieo hạt, bạn cần đặt chậu ở nơi thoáng mát, nhiệt độ khoảng 20 – 25 độ C. Giai đoạn nảy mần cần chiếu sáng 3 – 4 tiếng/ ngày, khi lớn thì tăng lên 5 – 6 tiếng/ ngày. Bón thêm phân NPK với liều lượng vừa phải để cỏ phát triển tốt.
– Cây rau bợ là giống cỏ có khả năng thích ứng tốt, chịu được điều kiện khí hậu khắc nghiệt. Khi cây lớn và phát triển, bạn có thể sang đất từ chậu ra sân vườn. Vì là giống cỏ nên loại cây này sinh sôi phát triển rất tự do, các cành non sẽ nhanh chóng mọc trở lại sau khi bị cắt xén.

Chanh Trần.

(Nguồn Internet).